Tế bào gốc (stem cells) được ví như “nhà máy sản xuất” thông minh của cơ thể, sở hữu khả năng kỳ diệu là tự đổi mới và biệt hóa thành các loại tế bào chuyên biệt (như tế bào cơ, thần kinh, máu) để thay thế tế bào tổn thương hoặc già hóa. Chúng là chìa khóa trong y học tái tạo, giúp chữa trị ung thư, bệnh thoái hóa và ứng dụng làm đẹp, chống lão hóa vượt trội.
Ngày 13/4, Tạp chí Nature Microbiology công bố trường hợp y khoa mang tên “bệnh nhân Oslo”. Bệnh nhân Oslo phát hiện nhiễm HIV năm 2006 và uống thuốc kiểm soát mầm bệnh từ năm 2010. Đến năm 2018, ông mắc ung thư máu và không còn đáp ứng với các liệu pháp thông thường, buộc các bác sĩ phải tiến hành ghép tủy. Các bác sĩ Bệnh viện Đại học Oslo tiến hành ghép tủy nhằm điều trị hội chứng rối loạn sinh tủy (một dạng ung thư máu) cho bệnh nhân. Ban đầu, đội ngũ y tế thất bại trong việc tìm nguồn hiến sở hữu đột biến kháng HIV. Họ quyết định dùng tủy của người anh trai 60 tuổi với mục tiêu duy nhất là chữa ung thư.
Ngay trong ngày phẫu thuật, nhóm chuyên gia bất ngờ phát hiện người hiến tặng sở hữu cả hai bản sao đột biến CCR5 delta 32. Loại gene này tự động xóa bỏ thụ thể CCR5 trên bạch cầu, đóng chặt “cửa ngõ” xâm nhập của mầm bệnh, khiến virus hoàn toàn mất khả năng tấn công cơ thể. Đây là kịch bản vô cùng hy hữu; thực tế tỷ lệ anh chị em ruột tương thích chỉ số sinh học đạt 25%, trong khi nhóm người mang đột biến kháng HIV chỉ chiếm khoảng 1%.
Hai năm sau ca phẫu thuật, ông chính thức ngừng thuốc ARV. Các xét nghiệm chuyên sâu gần đây xác nhận mầm bệnh đã biến mất hoàn toàn khỏi hệ đường ruột, nơi virus thường ẩn náu kiên cố nhất. Kháng thể và tế bào phòng vệ của ông cũng không còn ghi nhận bất kỳ mối đe dọa nào từ HIV. Bệnh nhân Oslo đã duy trì trạng thái thuyên giảm HIV bền vững suốt 5 năm qua. Hiện tại, ông không cần dùng thuốc kháng virus (ARV) do hệ miễn dịch mới từ người hiến tặng đã thay thế hoàn toàn hệ thống máu cũ, quét sạch mọi dấu vết ADN virus hoạt động.
Dù ghi nhận kết quả đột phá, giới y khoa cảnh báo ngành y tế chưa thể áp dụng phương pháp ghép tế bào gốc đại trà cho người nhiễm HIV do tính rủi ro quá cao. Quá trình “tái khởi động” toàn bộ hệ miễn dịch khiến người bệnh dễ nhiễm trùng nghiêm trọng, đẩy tỷ lệ tử vong.
Nguồn: Anders Eivind Myhre và cộng sự (2026). Long-term HIV-1 remission achieved through allogeneic haematopoietic stem cell transplant from a CCR5Δ32/Δ32 sibling donor. Tập chí Nature Microbiology (2026). https://doi.org/10.1038/s41564-026-02304-8
