Ngày 13/5/2026, Cục Phòng bệnh Bộ Y tế có văn bản khẩn thông tin về tình hình dịch bệnh và khuyến cáo trước các thông tin quốc tế liên quan đến chùm ca bệnh do virus Hanta ghi nhận trên tàu du lịch quốc tế MV Hondius. Cục cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với WHO và các đơn vị liên quan để cập nhật tình hình, đánh giá nguy cơ và kịp thời thông tin tới người dân khi có diễn biến mới.

Tính đến ngày 13/5/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định có 11 ca nhiễm virus Hanta trên tàu MV Hondius, trong đó có 9 ca do chủng Andes (ANDV). WHO đánh giá nguy cơ đối với hành khách và thủy thủ đoàn ở mức trung bình, trong khi nguy cơ với cộng đồng toàn cầu ở mức thấp. Who nhấn mạnh cơ chế lây truyền của virus Hanta khác với COVID-19 và đang tiếp tục theo dõi diễn biến dịch tễ.

Tổng quan về Virus Hanta

Virus Hanta là một nhóm virus do loài gặm nhấm mang theo và có thể gây bệnh nặng ở người. Nguồn lây bệnh do tiếp xúc với các loài gặm nhấm bị nhiễm bệnh hoặc nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chúng.
Nhiễm virus Hanta có thể gây ra nhiều loại bệnh, bao gồm cả bệnh nặng và tử vong.

Tại châu Mỹ, virus Hanta có thể gây ra hội chứng tim phổi do virus Hanta (HCPS), một bệnh hô hấp nghiêm trọng, với tỷ lệ tử vong lên đến 50%. Chủng Andes được tìm thấy ở Nam Mỹ, là một loại virus Hanta có đường lây truyền từ người sang người qua tiếp xúc đã được ghi nhận ở mức độ hạn chế. Tại châu Âu và châu Á, virus Hanta gây ra bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS).

Phân loại Virus Hanta

Virus Hanta thuộc họ Hantaviridae, trong bộ Bunyavirales. Mỗi loại virus Hanta thường liên quan đến một loài gặm nhấm cụ thể làm vật chủ trung gian, trong đó virus gây nhiễm trùng kéo dài mà không có triệu chứng rõ rệt.

Mặc dù nhiều loài virus Hanta đã được xác định trên toàn thế giới, nhưng chỉ một số ít trong số đó được biết là gây bệnh cho người.
– Các loại virus Hanta có mặt ở Bắc, Trung và Nam Mỹ được biết là gây ra hội chứng HCPS. Virus Andes thuộc họ này và được biết là gây ra sự lây truyền hạn chế từ người sang người trong các trường hợp tiếp xúc gần và kéo dài, chủ yếu ở Argentina và Chile.
– Virus Hanta được tìm thấy ở châu Âu và châu Á được biết là gây ra bệnh sốt xuất huyết kèm theo hội chứng sốt xuất huyết do virus Hanta (HFRS). Việc lây truyền từ người sang người chưa được ghi nhận ở khu vực này.

Gánh nặng bệnh tật của Virus Hanta

Nhiễm virus Hanta tương đối hiếm gặp trên toàn cầu nhưng có tỷ lệ tử vong từ <1–15% ở châu Á và châu Âu và lên đến 50% ở châu Mỹ. Trên toàn thế giới, ước tính có từ 10.000 đến hơn 100.000 ca nhiễm mỗi năm, với gánh nặng lớn nhất ở châu Á và châu Âu.

Tại Đông Á, đặc biệt là Trung Quốc và Hàn Quốc, HFRS vẫn gây ra hàng nghìn ca bệnh mỗi năm, mặc dù tỷ lệ mắc bệnh đã giảm trong những thập kỷ gần đây.

Tại châu Âu, mỗi năm có vài nghìn trường hợp được báo cáo, chủ yếu ở các vùng phía bắc và trung tâm nơi virus Puumala lưu hành. Tại châu Mỹ, HCPS hiếm gặp hơn nhiều, với hàng trăm trường hợp được báo cáo mỗi năm trên khắp lục địa. Hoa Kỳ đã báo cáo chưa đến 1000 trường hợp, trong khi các quốc gia Nam Mỹ như Argentina, Brazil, Chile và Paraguay báo cáo số lượng nhỏ các trường hợp hàng năm. Mặc dù tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn, HCPS có tỷ lệ tử vong cao, thường từ 20% đến 40%, khiến nó trở thành một căn bệnh đáng lo ngại đối với sức khỏe cộng đồng.

Quá trình lây nhiễm của Virus Hanta

Virus Hanta lây truyền sang người qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc nước bọt bị nhiễm bệnh của các loài gặm nhấm. Nhiễm trùng cũng có thể xảy ra, mặc dù ít phổ biến hơn, qua vết cắn của chuột. Các hoạt động có tiếp xúc với chuột như dọn dẹp không gian kín hoặc thông gió kém, làm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngủ trong nhà có nhiều chuột làm tăng nguy cơ phơi nhiễm.
Cho đến nay, việc lây truyền từ người sang người chỉ được ghi nhận đối với virus Andes ở châu Mỹ và vẫn còn hiếm gặp. Khi xảy ra, sự lây truyền giữa người với người có liên quan đến tiếp xúc gần gũi và kéo dài, đặc biệt là giữa các thành viên trong gia đình hoặc bạn đời, và dường như dễ xảy ra nhất trong giai đoạn đầu của bệnh, khi virus dễ lây lan hơn.

Triệu chứng và biểu hiện lâm sàng

Ở người, các triệu chứng thường bắt đầu từ 1 đến 8 tuần sau khi tiếp xúc, tùy thuộc vào loại virus, và thường bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ và các triệu chứng về đường tiêu hóa như đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mửa.

– Trong hội chứng HCPS, bệnh có thể tiến triển nhanh chóng dẫn đến ho, khó thở, tích tụ dịch trong phổi và sốc.

– Trong hội chứng suy hô hấp cấp do virus (HFRS), giai đoạn sau có thể bao gồm huyết áp thấp, rối loạn đông máu và suy thận.

Chẩn đoán Virus Hanta

Việc chẩn đoán sớm nhiễm virus Hanta có thể khó khăn vì các triệu chứng ban đầu rất giống với các bệnh sốt hoặc bệnh đường hô hấp khác, chẳng hạn như cúm, COVID-19, viêm phổi do virus, bệnh leptospirosis, sốt xuất huyết hoặc nhiễm trùng huyết. Do đó, việc khai thác tiền sử bệnh cẩn thận là rất cần thiết, đặc biệt chú ý đến khả năng tiếp xúc với động vật gặm nhấm, các nguy cơ nghề nghiệp và môi trường, lịch sử du lịch và tiếp xúc với các trường hợp đã được xác nhận ở những khu vực có virus Hanta.

Việc xác nhận trong phòng thí nghiệm dựa vào xét nghiệm huyết thanh để phát hiện kháng thể IgM đặc hiệu với virus Hanta hoặc sự gia tăng nồng độ IgG, cũng như các phương pháp phân tử như phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược (RT-PCR) trong giai đoạn cấp tính của bệnh, khi RNA virus có thể được phát hiện trong máu.

Các mẫu bệnh phẩm thu thập từ bệnh nhân tiềm ẩn nguy cơ sinh học; việc xét nghiệm trong phòng thí nghiệm đối với các mẫu chưa được khử hoạt tính cần được tiến hành trong điều kiện an toàn sinh học tối đa.

Tất cả các mẫu sinh học chưa được khử hoạt tính cần được đóng gói bằng hệ thống đóng gói ba lớp khi vận chuyển trong nước và quốc tế.

Phòng ngừa và kiểm soát 

Việc phòng ngừa nhiễm virus Hanta chủ yếu phụ thuộc vào việc giảm tiếp xúc giữa người và loài gặm nhấm. Các biện pháp hiệu quả bao gồm:
– Giữ gìn nhà cửa và nơi làm việc sạch sẽ;
– Bịt kín các khe hở cho phép chuột xâm nhập vào các tòa nhà;
– Bảo quản thực phẩm an toàn;
– Áp dụng các biện pháp vệ sinh an toàn tại các khu vực bị chuột xâm nhập;
– Tránh quét khô hoặc hút bụi phân chuột;
– Làm ẩm các khu vực bị ô nhiễm trước khi vệ sinh;
– Tăng cường các biện pháp vệ sinh tay.

Trong thời gian bùng phát dịch hoặc khi nghi ngờ có ca bệnh, việc xác định và cách ly sớm các ca bệnh, theo dõi những người tiếp xúc gần và áp dụng các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm tiêu chuẩn là rất quan trọng để hạn chế sự lây lan thêm.

Nguồn:
1. Roxana Cintron và cộng sự (2023). HantaNet: A New MicrobeTrace Application for Hantavirus Classification, Genomic Surveillance, Epidemiology and Outbreak Investigations. Viruses. 2023, 15, 2208. https://doi.org/10.3390/v15112208
2. Li và cộng sự (2024). Seroprevalence of hantavirus infection in non-epidemic settings over four decades: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health.
3. World Health Organization (WHO). https://www.who.int/
4. Cục Phòng bệnh – Bộ Y Tế. https://vadp.gov.vn/